Trong hành trình học về xã hội, tôi thường bắt gặp khái niệm “nghèo đa chiều” – cái nghèo không chỉ nằm ở cơm áo, mà còn ở nhà ở, y tế, giáo dục và đời sống văn hóa tinh thần. Những hỗ trợ bên ngoài có thể giúp con người vượt qua cái thiếu trước mắt, nhưng để thoát nghèo thực sự, cần một quá trình dài hơn: giáo dục, văn hóa và sự thay đổi từ chính cộng đồng.

Từ xa xưa, những nhà truyền giáo khi đến một vùng đất mới thường bắt đầu bằng việc nâng cao đời sống vật chất, chú trọng nhất là giáo dục toàn diện. Bởi chỉ có tri thức và niềm tin mới giúp con người tự đứng lên, tự mở lối thoát cho mình. Mang trong mình tâm thế ấy, tôi cũng thao thức khi tiếp cận bà con Raglai, với ước mong hỗ trợ trẻ em đến trường và duy trì việc học.

Nhưng rồi, sau tất cả những hỗ trợ ấy, điều khiến tôi thao thức không phải là mình đã cho đi bao nhiêu, mà là vì sao con đường phía trước của các em vẫn còn quá dài, quá mong manh. Có em học hết cấp một vẫn chưa đọc thông viết thạo, chưa làm được những phép tính đơn giản; nhiều em lại không thể tiếp tục đến hết cấp hai. Điều đáng buồn là đôi khi những thiếu thốn về vật chất đã được giúp đỡ, nhưng việc học vẫn không thể duy trì.

Lúc ấy tôi nhận ra: có một cái nghèo sâu hơn cái nghèo vật chất – nghèo trong nhận thức, nghèo trong khát vọng, nghèo trong môi trường văn hóa và nghèo trong niềm tin rằng cuộc đời mình có thể đổi khác. Ta có thể dễ dàng trao một chiếc xe đạp, đóng một khoản học phí, mua một bộ sách… nhưng rất khó giúp cho một người ý thức về các giá trị cao hơn của tri thức và tâm linh trong ơn gọi làm người.

Điều làm tôi day dứt là đôi khi ta rất dễ nghĩ rằng mình đã giúp họ rất nhiều, bởi trước mắt có quá nhiều thứ để cho đi. Nhưng càng đi sâu, tôi càng nhận ra rằng cho đi vật chất là điều cần thiết, nhưng chưa bao giờ là điều đủ. Khi những đứa trẻ lớn lên trong một môi trường mà việc học chưa trở thành một giá trị đủ mạnh, thì chuyện bỏ học là rất bình thường. Khi người lớn chưa từng được trải nghiệm sức biến đổi nhờ giáo dục, họ cũng khó có thể truyền đạt cho người trẻ niềm tin vào các giá trị cốt lõi của việc học để thành nhân.

Đó là điều khiến tôi thao thức sau mỗi lần từ làng trở về: làm thế nào để sự trợ giúp hôm nay không chỉ giúp một đứa trẻ đến trường, mà còn giúp cha mẹ và các em đủ niềm tin và năng lực để bước ra khỏi cái nghèo ngày mai.

Sr. Martine Mỹ Hằng, RNDM