KHI THIÊN CHÚA THÊM MỘT CUỘC HẸN VÀO CUỐN LỊCH CỦA TÔI

Có những chuyến đi được chuẩn bị từ rất lâu. Chương trình được lên sẵn. Lịch trình rõ ràng. Mọi chi tiết đều được tính toán cẩn thận. Đến ngày hẹn, chỉ việc lên đường.

Nhưng cũng có những chuyến đi không hề có trong kế hoạch. Chỉ bắt đầu bằng một lời gợi ý rất nhẹ. Một cuộc điện thoại. Một lời mời. Một khoảng trống còn lại trong cuốn lịch. Sau một chút suy nghĩ, một cái gật đầu. Và thế là chuyến đi bắt đầu.

1.    Bình thường – bất thường

Suốt cả năm, lịch làm việc của tôi thường được sắp xếp khá ổn định. Sự ổn định ấy giúp cộng đoàn và tôi chủ động trong công việc, đồng thời cũng hợp với tính cách vốn thích mọi thứ rõ ràng của mình.

Rồi một ngày, một cuộc điện thoại bất ngờ đến. Đầu dây bên kia là giọng nói của quê hương. Sau vài câu hỏi thăm là một lời mời rất chân thành: "Chị về giúp quê mình nhé! Các em học sinh đang rất cần!"

Nghe đến những bạn nhỏ đang cần được đồng hành, tôi thấy mình không thể thờ ơ. Một cuộc hẹn ngoài dự kiến được thêm vào cuốn lịch vốn đã quen thuộc. Tôi trao đổi với chị em trong cộng đoàn, mọi người đều vui vẻ sắp xếp để tôi có thể lên đường.

Thế là giữa những công việc thường ngày, xuất hiện một khoảng thời gian rất khác. Lúc ấy tôi chưa biết rằng, chính phần “bất thường” được thêm vào cuốn lịch ấy lại trở thành một trong những bài học ý nghĩa nhất của mình.

2.    Bất thường trong điều bình thường

Đặt chân lên mảnh đất được gọi là quê hương, tôi bỗng nhận ra một điều thật lạ: “mình đang đứng ở nơi rất quen mà lại thấy rất lạ.”

Từ nhỏ, tôi vẫn nghe ba má kể nhiều về quê hương. Những câu chuyện ấy từng làm tuổi thơ tôi đầy ắp hình dung và thương nhớ. Nhưng theo năm tháng, khi ba má không còn nữa, ký ức cũng dần lùi xa. Những câu chuyện ngày xưa dường như chỉ còn vang lên như một tiếng vọng.

Vì thế, khi thật sự trở về, tôi nhận ra mình chưa hiểu quê hương nhiều như vẫn tưởng. Cách người ta nói chuyện, cách ăn uống, cách ứng xử, những nét văn hóa rất bình thường nơi đây... với tôi lại là những điều mới mẻ.

Tôi phải học lại từ đầu. Học cách quan sát. Học cách lắng nghe. Học cách hiểu con người, hiểu văn hóa và hiểu chính mảnh đất đã sinh ra gia đình mình. Và rồi tôi mỉm cười khi nhận ra một nghịch lý rất đẹp và khá lý thú. Giữa những điều rất bình thường của quê hương, chính tôi lại là người bất thường. Có lẽ, muốn thật sự thuộc về một nơi nào đó, chỉ có một con đường duy nhất. Khiêm tốn trở thành một người học trò.

3.   Giúp người hay giúp mình

Buổi đầu gặp gỡ các em học sinh, tôi được nghe kể rằng nhiều em ở đây đang dần đánh mất động lực học tập. Các linh mục, các nữ tu và anh chị giáo lý viên đã nhiều lần tìm cách khích lệ, đồng hành và nâng đỡ. Nhưng dường như mọi lời động viên vẫn chưa chạm đến điều các em thực sự đang mang trong lòng. Khi được hỏi, không ít em chỉ lặng lẽ trả lời: “Con không còn muốn học nữa.”

Ban đầu, tôi chỉ nghĩ mình sẽ đến chia sẻ với các em vài buổi để biết các em đang sống thế nào, đang cần gì và thử cùng các em tìm lại ý nghĩa của việc học. Nhưng rồi tôi nhận ra Thiên Chúa luôn có những kế hoạch rộng lớn hơn những dự tính rất nhỏ của mình.

Khi ngồi với các em, cùng trò chuyện, lắng nghe và đọc những trang giấy các em viết về ước mơ, ước muốn của mình, tôi cứ ngỡ mình đang đi tìm nguyên nhân của sự mất động lực học tập. Nhưng càng lắng nghe, tôi càng nhận ra mình đang đứng trước những vết thương của tuổi trẻ. Điều các em thiếu không chỉ là động lực để học, mà còn là một điểm tựa để tin rằng cuộc đời mình đáng sống, đáng hy vọng và đáng để tiếp tục cố gắng.

Những câu chuyện các em chia sẻ mở ra cả một thế giới nội tâm nhiều ánh sáng nhưng cũng đầy những khoảng tối.

-     Có em lớn lên trong một gia đình thiếu sự nâng đỡ và đồng hành.

-     Có em sống cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình.

-     Có em chịu áp lực thành tích đến mức việc học chỉ còn là một gánh nặng.

-     Có em mệt mỏi vì luôn bị đem ra so sánh với "con người ta".

-     Có em nhìn thấy những người học rất nhiều nhưng cuộc sống vẫn quá chật vật, nên không còn tin rằng tri thức có thể mở ra một tương lai tốt đẹp hơn.

-     Có em bị cuốn vào mạng xã hội với những hình ảnh thành công quá nhanh, những giá trị được đo bằng tiền bạc, lượt yêu thích và sự nổi tiếng.

-     Có em dường như đã bị lập trình bởi những thông điệp: giàu nhanh mới là thành công, sống ảo mới được chú ý, đẹp là có quyền và có tiền thì không cần phải học.

Thoạt nhìn, những câu chuyện ấy rất khác nhau. Nhưng càng lắng nghe, tôi càng thấy chúng gặp nhau ở một điểm. Các em đang thiếu một nơi đủ an toàn để được lắng nghe, thiếu một người đủ kiên nhẫn để đồng hành và thiếu một niềm hy vọng đủ lớn để tiếp tục bước đi.

4.   Nghe để hiểu – biết để làm

Ra đến nơi, gặp gỡ các em ngay trên chính mảnh đất các em đang sống, tôi hiểu các em hơn. Nhưng đồng thời, tôi cũng hiểu các linh mục, các nữ tu và những người đang mang trách nhiệm với thế hệ đàn em, đàn con, đàn cháu nhiều hơn. Tôi tập lắng nghe những thao thức, những tâm tình và cả những nỗi trăn trở âm thầm của họ. Điều họ mang nặng trong lòng không phải là những con số thành tích, mà là một câu hỏi day dứt. Làm sao để người trẻ được lớn lên trong hạnh phúc? Làm sao để các em trở thành những con người tử tế giữa một thế giới đầy biến động?

Tôi nghiệm ra một điều: Đồng hành với người trẻ hôm nay không chỉ là mở thêm một lớp học hay trao thêm một suất học bổng. Học bổng có thể giúp một em tiếp tục đến trường thêm một năm. Nhưng niềm hy vọng có thể giúp em bước đi suốt cả cuộc đời. Điều khó nhất không phải là giúp các em học giỏi hơn, mà là giúp các em tìm lại niềm hy vọng, củng cố niềm tin, cảm nghiệm một tình yêu chân thật và khám phá Chân Lý như ánh sáng dẫn đường giữa cuộc sống rất đỗi bình thường.

Càng lắng nghe, tôi càng nhận ra rằng sự mất động lực học tập chỉ là phần nổi của tảng băng. Gốc rễ của nó thường bắt đầu từ rất sớm. Khi một đứa trẻ không cảm thấy mình được yêu thương, không tin mình có giá trị, không biết gọi tên cảm xúc hay điều hòa những xáo trộn trong lòng. Vì thế, nếu muốn người trẻ hôm nay có động lực để học tập và phát triển, chúng ta không thể chỉ bắt đầu từ tuổi thiếu niên. Hành trình ấy phải được khởi đầu từ những năm tháng đầu đời, ngay trong gia đình, nơi một đứa trẻ học cách tin tưởng, yêu thương và cảm nhận rằng mình được đón nhận vô điều kiện.

Nghĩ sâu hơn nữa, tôi tự hỏi: Phải chăng việc nuôi dưỡng động lực cũng cần bắt đầu từ chính những người đang chuẩn bị bước vào đời sống hôn nhân? Bởi trước khi một đứa trẻ học ở trường, em đã học nơi cách cha mẹ yêu thương nhau, lắng nghe nhau, vượt qua khác biệt và xây dựng một mái ấm bình an. Gia đình chính là ngôi trường đầu tiên của động lực sống.

Tôi bắt đầu hiểu rằng, nếu muốn trẻ vui thích học tập, trước hết những người chăm sóc các em – cha mẹ, ông bà và tất cả người lớn – cũng phải học cách sống với nhau, sống với người khác và sống với xã hội một cách trưởng thành. Khi người lớn trở thành những tấm gương sống động, những người thầy dạy bằng chính cuộc đời mình, thì trẻ mới có những bài học "vỡ lòng" và "thuộc lòng" được viết bằng chính điều các em nhìn thấy mỗi ngày. Chính sự thống nhất giữa lời nói và việc làm sẽ giúp các em biết tin, biết yêu và tìm được lý do để đến trường cũng như lý do để bước vào cuộc đời.

5.   Bài học cuộc đời

Như đã nói, khi trở về nơi được gọi là quê hương, tôi cũng trở thành một học trò mới. Có lúc tôi còn thấy mình chẳng khác những bạn nhỏ mà mình vừa gặp – những người đang loay hoay tìm lại động lực để học và để lớn lên.

Tôi ngồi lại với chính mình và tự hỏi: Có khi nào tôi đã từng mất động lực chưa? Câu trả lời là có. Tôi nhận ra mình không khác các em bao nhiêu. Cũng có những lúc tôi muốn dừng lại. Cũng có những lúc tôi không còn nhìn thấy rõ ý nghĩa của những điều mình đang làm. Có lẽ điều khác biệt duy nhất là tôi lớn tuổi hơn các em và nhờ năm tháng, tôi học được đôi chút về sự kiên trì. Nhưng cảm giác lạc hướng thì chẳng hề xa lạ. Đã không ít lần tôi tưởng rằng mình đánh mất ý nghĩa của hành trình đời mình.

Điều đã giữ tôi đứng dậy không phải vì tôi mạnh mẽ hơn ai. Mà vì giữa những lúc mịt mờ ấy, tôi vẫn tin rằng Thiên Chúa chưa bao giờ ngừng đồng hành với mình. Có những lúc tôi không còn nhìn thấy con đường phía trước, nhưng tôi vẫn tin rằng Đấng đã gọi mình sẽ không bỏ dở hành trình ấy. Chính niềm tin đó giúp tôi kiên nhẫn đi tiếp, để rồi khi nhìn lại, tôi nhận ra Thiên Chúa vẫn đang âm thầm dẫn dắt tôi qua những con người, những cuộc gặp gỡ và cả những biến cố tôi chưa từng lên kế hoạch.

Có lẽ vì thế mà hôm nay, tôi hiểu các em hơn. Tôi không đến như một người có sẵn mọi câu trả lời, nhưng như một người cũng đã từng đi qua những khoảng thời gian mất phương hướng và đang tiếp tục học cách tìm lại ý nghĩa mỗi ngày.

Trở về quê hương cũng là một bài học như thế. Tôi bỡ ngỡ trước cách nói năng, cách ăn uống, cách đi lại và những nét văn hóa vùng miền mà lẽ ra mình phải quen thuộc. Tôi phải học lại từ đầu. Có những điều khiến tôi mệt mỏi, bối rối, thậm chí có lúc chỉ muốn dừng lại.

Nhưng khi bình tâm nhìn lại, tôi hiểu vì sao mình cần học. Không phải chỉ để thích nghi với một vùng đất, mà để trung thành với một sứ mạng lớn hơn. Và trong hành trình ấy, Thiên Chúa đã gửi đến cho tôi một người bạn, một lời mời và một cánh cửa mở ra. Nhờ cuộc gặp gỡ ấy, tôi chợt nhận ra mình vẫn có một nơi để trở về, một nơi để thuộc về.

Chính cảm nghiệm được thuộc về đã giúp tôi tìm lại động lực ban đầu. Tôi tìm lại người thân, tìm lại những ký ức tưởng đã ngủ yên và tìm lại chính mình. Chỉ một cuộc gặp gỡ, chỉ một buổi cùng nhau nhắc lại những câu chuyện cũ, vậy mà khoảng cách của bao năm tháng dường như được nối lại bằng sợi dây vô hình của tình thân.

Từ đó, tôi tự hỏi: Phải chăng động lực sâu xa nhất để con người sống, học hỏi, trưởng thành và cống hiến không nằm ở thành tích hay phần thưởng, mà ở cảm nghiệm mình được thuộc về?

Được thuộc về là biết rằng có người nhớ đến mình. Có người mong mình trở về. Có người cần sự hiện diện của mình. Có một nơi mình được gọi bằng chính tên mình. Có một cộng đoàn biết lắng nghe mình. Có một mái nhà mình có thể bình an trở về. Và trên hết, có một Tình Yêu vẫn đón nhận mình ngay cả khi mình chưa kịp chứng minh bất cứ giá trị nào.

Có lẽ đó cũng là điều tôi đọc được trong những trang giấy các em viết về ước mơ và ước muốn của mình. Đằng sau mỗi ước mơ, các em không chỉ tìm kiếm một nghề nghiệp hay một tương lai tốt đẹp. Điều các em khát khao hơn cả là được yêu thương, được đón nhận và được thuộc về một gia đình, một cộng đoàn và một thế giới vẫn còn chỗ dành cho mình.

6.   Tìm lại ý nghĩa cuộc đời

Khi trở về, tôi chợt nhận ra rằng chuyến đi ấy không chỉ là một chuyến công tác được thêm vào cuốn lịch của mình. Đó còn là một hành trình học hỏi, khám phá và trải nghiệm sâu sắc về ý nghĩa của sự thuộc về – một hành trình giúp tôi tìm lại động lực học tập, sống và tiếp tục lên đường.

Mỗi cuộc gặp gỡ mở ra một bài học mới. Mỗi con người giúp tôi hiểu thêm một góc của cuộc sống. Các em học sinh giúp tôi bước vào thế giới nội tâm của người trẻ và hiểu điều gì đang âm thầm làm các em đánh mất động lực. Các linh mục, các nữ tu giúp tôi cảm nhận gánh nặng lặng lẽ của những người đang ngày ngày gieo hy vọng. Các thầy cô giáo giúp tôi nhìn thấy giá trị của những năm tháng đầu đời trong việc hình thành một con người. Còn những người thân giúp tôi nhận ra rằng, không có mối tương quan nào thật sự mất đi nếu tình yêu vẫn còn được gìn giữ.

Tôi cứ nghĩ mình đến để trao đi. Nhưng hóa ra mình nhận lại nhiều hơn. Tôi cứ nghĩ mình đến để dạy. Nhưng hóa ra mình được học. Tôi cứ nghĩ chuyến đi ấy chỉ là một công việc được thêm vào. Nhưng hóa ra đó lại là một phần trong kế hoạch yêu thương của Thiên Chúa dành cho tôi.

Có lẽ cuộc đời cũng giống như vậy. Chúng ta cẩn thận lập kế hoạch cho từng ngày, từng tháng, từng năm. Nhưng nhiều khi, chính những điều làm thay đổi chúng ta sâu sắc nhất lại không hề có trong cuốn lịch.

Đó có thể là một lời mời bất ngờ. Một cuộc gặp gỡ không báo trước. Một con người Thiên Chúa gửi đến đúng lúc. Một biến cố tưởng như làm xáo trộn mọi dự định, nhưng lại mở ra một chân trời mới mà trước đó ta chưa từng nghĩ tới.

Có lẽ Thiên Chúa không chỉ viết câu chuyện đời ta bằng những điều ta đã chuẩn bị. Người còn viết bằng những khoảng trống ta tưởng là ngẫu nhiên, bằng những cuộc gặp gỡ ta không hề sắp đặt và bằng những lời mời đến vào thời điểm ta ít ngờ nhất. Chỉ khi ngoảnh nhìn lại, ta mới nhận ra rằng đối với Thiên Chúa, không có cuộc gặp gỡ nào là tình cờ. Người vẫn âm thầm dệt nên cuộc đời mỗi người bằng những sợi chỉ mà lúc ấy ta chưa kịp nhận ra.

Và rồi tôi hiểu rằng, chính những điều tưởng như bất thường lại là cách Thiên Chúa nhẹ nhàng dẫn chúng ta trở về với điều bình thường nhất. Tìm lại nơi mình thuộc về.

Bởi khi biết mình thuộc về một gia đình, một cộng đoàn, một quê hương và trên hết là thuộc về Thiên Chúa, con người sẽ tìm lại được lý do để sống, để học hỏi, để yêu thương và để tiếp tục lên đường.

Có những chuyến đi không hề có trong kế hoạch của tôi, nhưng từ lâu đã ở trong kế hoạch của Thiên Chúa. Và chính những chuyến đi ấy đã giúp tôi tìm lại ý nghĩa của hành trình đời mình.

M. Tuyết Mậu, RNDM

Kỷ niệm chuyến trở về quê Phát Diệm,

Tháng 06/ 2026