LỜI CHÚA DẪN ĐƯỜNG:
• "Người lập Nhóm Mười Hai, để các ông ở với Người và để Người sai các ông đi rao giảng" (Mc 3,14).
I. DẪN NHẬP: Chúng Ta Đang Đào Tạo "Tiến Sĩ Giấy" Hay "Chiến Sĩ Thực Địa"?
Có một câu nói nổi tiếng thường được áp dụng trong quản trị nhưng cũng rất đúng trong bối cảnh truyền giáo: "Nhiệt tình cộng với ngu dốt thành phá hoại". Một người lính ra trận chỉ có lòng dũng cảm mà không có kỹ năng chiến đấu sẽ cầm chắc cái chết. Tương tự, một tu sĩ bước vào cánh đồng truyền giáo chỉ với lòng nhiệt thành đơn sơ mà thiếu sự hiểu biết, thiếu kỹ năng mục vụ và sự trưởng thành tâm lý, không chỉ dễ dàng thất bại mà còn có nguy cơ gây tổn thương cho đoàn chiên và cho chính mình .
Hội nghị của Liên hiệp Bề trên Thượng cấp đã nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về việc xây dựng chương trình đào tạo nhân sự truyền giáo "bài bản, chuyên sâu và toàn diện" . Đã đến lúc chúng ta tự vấn: Quy trình đào tạo của Dòng đang tạo ra những ai? Những "Tiến sĩ" rất giỏi lý thuyết trong phòng máy lạnh, hay những "Chiến sĩ" có khả năng lăn xả ngoài chiến trường? Phải chăng chúng ta đang tạo ra một thế hệ tu sĩ như những "chú gà công nghiệp": rất ngoan ngoãn, đạo đức trong lồng ấp, nhưng khi bước ra gió sương thực tế thì dễ bị tổn thương, sốc văn hóa hoặc co cụm lại vì sợ hãi?.
II. XEM (SEE): Lỗ Hổng Lớn Giữa "Nhà Trường" Và "Chiến Trường"
Khi rà soát lại chương trình huấn luyện tại các Học viện và Tập viện, chúng ta nhận thấy một khoảng cách khá xa giữa lý thuyết được học và thực tế phải đối mặt:
1. Nặng lý thuyết hàn lâm, nhẹ kỹ năng thực chiến
Hiện nay, việc đào tạo thường rất chú trọng đến các môn thần học căn bản: Tín lý, Luân lý, Phụng vụ, Kinh Thánh. Điều này là nền tảng không thể thiếu. Tuy nhiên, chương trình lại thường quá nặng về lý thuyết hàn lâm . Các tu sĩ trẻ có thể thao thao bất tuyệt về mầu nhiệm Ba Ngôi hay lịch sử cứu độ, nhưng lại lúng túng khi phải đối diện với một người đang trầm cảm, không biết cách sơ cứu một vết thương, hay hoảng sợ khi gặp sự hạch sách của chính quyền địa phương .
2. Thiếu hụt Kỹ năng mềm (Soft Skills) Lỗ hổng lớn nhất nằm ở các kỹ năng thiết yếu cho sứ vụ:
• Kỹ năng lắng nghe và tham vấn: Biết nghe nỗi đau của người khác mà không phán xét.
• Tâm lý học truyền giáo: Hiểu tâm lý đám đông và tâm lý cá nhân.
• Kỹ năng xử lý khủng hoảng: Ứng biến khi gặp sự cố truyền thông hay pháp lý.
• Kỹ năng văn hóa: Cách "nhập gia tùy tục" .
3. Hậu quả: Nhiệt huyết bị "đứt gánh"
Hậu quả của việc thiếu đào tạo kỹ năng là các tu sĩ trẻ thường thiếu tự tin và "mạnh dạn" khi bước ra thực địa. Những thất bại ban đầu (bị từ chối, bị xua đuổi, không biết nói gì) không được giải thích và hướng dẫn xử lý, dẫn đến tâm lý "nhụt chí", khiến tu sĩ dần dần rút lui về các công việc nội bộ cho an toàn .
III. XÉT (JUDGE): Mô Mẫu Sư Phạm Của Chúa Giêsu
Để lấp đầy lỗ hổng này, chúng ta cần quay về với mô hình sư phạm tuyệt vời của Thầy Giêsu và các mô hình đào tạo thực tế hiệu quả.
1. Hai nhịp đập của trái tim người môn đệ:
Tin Mừng Maccô ghi lại tôn chỉ đào tạo của Chúa Giêsu: "Người lập Nhóm Mười Hai, để các ông ở với Người và để Người sai các ông đi rao giảng" (Mc 3,14). Đây là hai nhịp đập không thể tách rời:
• Ở với (Chiêm niệm/Học hỏi): Là hít vào, nạp năng lượng, học hỏi từ Thầy.
• Sai đi (Thực hành/Dấn thân): Là thở ra, trao ban, áp dụng bài học vào thực tế. Nếu chỉ "ở với" mà không "sai đi", tu sĩ trở nên thụ động, xa rời thực tế. Nếu chỉ "sai đi" mà không "ở với", tu sĩ trở nên rỗng tuếch .
2. Mô hình "Tác viên Tin Mừng":
Cha Giêrônimô Nguyễn Đình Công đã giới thiệu mô hình đào tạo xoay quanh hai trụ cột chính:
• Rao giảng Kinh Thánh (Kerygma): Không phải là chú giải Kinh Thánh hàn lâm, mà là công bố những điều cốt lõi nhất về Tình yêu cứu độ. Tu sĩ phải học cách kể chuyện Chúa Giêsu sao cho hấp dẫn, sống động và chạm đến trái tim người nghe.
• Thăm viếng Truyền giáo: Đây là "Bí tích của sự hiện diện". Học cách đến nhà người lạ, học cách mỉm cười, học cách quan sát nhu cầu và hiện diện như một người bạn .
3. Minh chứng từ thực tế:
Lời chia sẻ của Sơ Têrêsa Phạm Thị Ngọc Bích tại hội nghị về khóa học thực tế 1 năm tại Xuân Lộc là minh chứng hùng hồn. Sơ chia sẻ rằng khóa học đã giúp Sơ "trở nên mạnh dạn, linh hoạt hơn và đầy nhiệt huyết". Sơ đã không còn sợ hãi, mà biết cách tiếp cận người dân một cách tự nhiên. Điều này khẳng định: Thực hành không làm loãng đời tu, mà ngược lại, làm cho căn tính đời tu thêm sâu sắc qua sự cọ xát với thực tế .
IV. LÀM (ACT): Chiến Lược Đào Tạo Toàn Diện
Dựa trên những phân tích trên, Ban Đào tạo các Dòng cần mạnh dạn đổi mới chương trình theo hướng thực tiễn hơn:
1. Đào tạo Toàn diện 3 Chiều (Head - Heart - Hand)
Một chương trình đào tạo truyền giáo hiệu quả phải tác động đến ba chiều kích:
• Kiến thức (Head - Cái đầu): Cung cấp nền tảng thần học, giáo lý vững chắc.
• Thái độ (Heart - Trái tim): Hình thành lòng nhiệt thành, sự rung cảm trước nỗi đau của nhân loại, lòng trắc ẩn và khiêm nhường.
• Kỹ năng (Hand - Bàn tay): Rèn luyện đôi tay biết làm việc, đôi chân biết đi, miệng lưỡi biết nói lời khôn ngoan và kỹ năng xử lý tình huống .
2. Kỳ thực tập bắt buộc (Missionary Internship)
• Quy định: Bắt buộc có một khoảng thời gian thực tập truyền giáo (3-6 tháng) tại các vùng ngoại biên hoặc các điểm truyền giáo khó khăn trước khi khấn trọn.
• Tính chất: Đây không phải là đi tham quan, mà là "nhúng mình" (immersion): cùng ăn, cùng ở, cùng làm với cộng đoàn sở tại.
• Mục tiêu: Để tu sĩ trẻ đối diện với giới hạn của bản thân, học cách xoay sở và kiểm chứng ơn gọi của mình trong môi trường khắc nghiệt .
3. Chế độ Mentor (Người kèm cặp)
Trong thời gian thực tập, tu sĩ trẻ không được bị bỏ mặc. Cần phân công một tu sĩ lão thành, dày dạn kinh nghiệm làm Mentor. Mentor có nhiệm vụ hướng dẫn, lắng nghe những khó khăn, điều chỉnh những sai sót và nâng đỡ tinh thần cho người trẻ. Tham khảo và sử dụng các tài liệu chuẩn như "Cẩm nang Truyền giáo của Dòng Tên" để đảm bảo tính thống nhất .
V. GÓC TÂM LINH & THẢO LUẬN
CÂU HỎI THẢO LUẬN:
1. Nhìn lại chương trình đào tạo hiện tại của Dòng bạn, mảng nào đang yếu nhất: Kiến thức (Head), Đời sống nội tâm (Heart), hay Kỹ năng thực hành (Hand)? Tại sao?
2. Bạn nghĩ sao về đề xuất "bắt buộc thực tập truyền giáo tại vùng khó khăn 6 tháng trước khi khấn trọn"?
Điều này có khả thi với Dòng bạn không? Những trở ngại nào có thể xảy ra?
3. Hãy liệt kê 5 kỹ năng đời thường (ngoài kiến thức thần học) mà bạn cho rằng một nhà truyền giáo tại Việt Nam bắt buộc phải có để sinh tồn và hoạt động hiệu quả (Ví dụ: nấu ăn, lái xe địa hình, sơ cứu, chơi nhạc cụ, v.v.).
LỜI NGUYỆN KẾT THÚC:
Lạy Thầy Giêsu, Nhà Đào Tạo nhân lành và khôn ngoan. Xin uốn nắn chúng con nên những khí cụ sắc bén và hữu dụng trong tay Ngài. Xin đừng để chúng con trở thành những người thợ vụng về làm hư hại mùa màng của Chúa. Xin trang bị cho chúng con không chỉ lòng nhiệt thành nóng bỏng mà cả sự khôn ngoan sáng suốt và những kỹ năng cần thiết. Xin giúp các nhà đào tạo can đảm đưa các môn sinh ra khỏi 'lồng ấp' an toàn để bước vào trường đời, nơi Chúa đang chờ đợi trong hình hài những người nghèo khổ. Để mỗi bước chân chúng con đi, mỗi lời chúng con nói, và mỗi việc chúng con làm đều mang lại hiệu quả cứu độ đích thực cho các linh hồn. Amen." .
Bertrand NGUYỄN THANH HOÀI, CSF